Słownik ulic, miejsc, trudnych wyrazów i obiektów

A B C D E F G H I J K L M N O P R S T Q W X Y Z

Poniżej zestawienie ulic, placów i miejsc użytych w tekstach i ich dzisiejsze odpowiedniki.

linia_1

A

Abwehra – nazwa niemieckiego wywiadu i kontrwywiadu wojskowego funkcjonującego w latach 1921–1944

Adalbert Straße – ul. Kard. S. Wyszyńskiego

Adolf Hitler Straße – ul. A. Mickiewicza

Adreβbuch – książka adresowa wydawana w większych miastach Niemiec. Zawierała adresy nie tylko firm i osób prywatnych, ale także instytucji państwowych, urzędów pocztowych i wszystkich niezbędnych elementów życia codziennego. Odpowiednich dzisiejszych „yellow pages”. Zawierała też reklamy.

Akselbant – (niem. Achsel – „ramię”, Band – „taśma”), sznur galowy – ozdobny, pleciony, naramienny sznur, będący częścią stroju, głównie wojskowego. Mowa tutaj o tzw. Odznace strzeleckiej, czyli odznaczeniu nadawanemu za osiągnięcia w zawodach strzeleckich

Albrecht Straβe – ul. Wita Stwosza

Alija – (hebr. wznoszenie się) – imigracja Żydów do Izraela. Podstawowe pojęcie, a zarazem ideał w pionierskiej ideologii syjonistycznej. Również: wezwanie do publicznego czytania Tory w synagodze.

Alte Blinden Unterrichts Anstalt – Zakład pomocy ociemniałym przy dzisiejszej ul. Św. Marcina 7-9

Am Oderschlosse – ul. Rzeźbiarska

Anger Straβe – dziś: ul. Łąkowa.

Augusta Straβe – ciąg ulic: Wesoła, M. Petrusewicza, Pabianicka, Szczęśliwa

Arbeitsamt – Urząd pracy. Jego delegatura w owych czasach znajdowała się w dzisiejszym budynku uniwersyteckim przy ul. Cybulskiego. Urzędy pracy w owym czasie odpowiedzialny był także za zagospodarowanie środków produkcyjnych, w szczególności tych, pozostających po emigrujących przedstawicielach narodu żydowskiego.

Arnoldsmühle – dzielnica Jarnołtów

Arletius Straβe – ul. J. W. Dawida

AWAG – (Allgemeine Warenhaus Gesellschaft) – nazwa domu towarowego znanego dzisiaj jako „Renoma”, którą nadano mu po przejęciu firmy od poprzedniego właściciela: żydowskiej rodziny Wertheimów. Faktyczna zmiana szyldów nastąpiła najprawdopodobniej w sierpniu bądź we wrześniu 1938r. Ulica często skrót ten rozwijała jako: Aus Wut Arisch Geworden czyli: z wściekłości (narodu niemieckiego) stał się Aryjski.

Aviatic – marka papierosów produkowana w Breslau przy Garten Straβe 7, dziś ul. Piłsudskiego (obok Sonnen Platz, dziś pl. Legionów)

Avide – marka papierosów produkowanych przez Halpaus Cigaretten Fabrik, która poza Breslau miała także oddział w Koloni. Sprzedawane były w blaszanych pudełkach z charakterystycznym logo z różami.

B

Bad Altheide – Polanica Zdrój

Bad Fliensberg – Świeradów Zdrój

Bahnhof Straβe – ul. Dworcowa

Bahnschutz – Niemiecka straż kolejowa. Odpowiednik SOK (Straż Ochrony Kolei).

Max Bauman AG – firma produkująca, serwisująca szafki i kasy pancerne, oferująca przewóz gotówki etc – siedziba znajdowała się w kamienicy nr 23 przy dzisiejszej ul. Dworcowej.

Bauthen – dziś: Bytom

Fryderyk I Barbarossa – król niemiecki od 1152r. w trzy lata później koronowany na Świętego Cesarza Rzymskiego

Barbier – w przedwojennej gwarze niemieckiej z Breslau było to określenie fryzjera

BDM – Bund Deutscher Mädel – sekcja żeńska nazistowskiej organizacji młodzieżowej Hitlerjugend, do której należały dziewczyny w wieku od 14 do 18 lat w czasach III Rzeszy. Obok „Bund Deutscher Mädel“ istniała jeszcze sekcja żeńska Hitlerjugend zwana „Jungmädelbund” skupiająca dziewczęta w wieku od 10 do 14 lat. Główny zadaniem BDM było fizyczne i duchowe wychowanie dziewcząt w duchu narodowosocjalistycznym.

Behm/Böhm – W breslauerskiej gwarze języka niemieckiego słowem Behm lub Böhm określano monetę o nominale 10 fenigów.

Berliner Illustrierte Zeitung – popularna gazeta ilustrowana wydawana w różnych miastach Niemiec (z odpowiednią, zmieniającą się nazwą)

Berolina – typ tramwaju charakteryzujący się otwartymi pomostami z miejscem dla motorniczego. W latach 30-tych większość z nich wycofano, pozostawiając część do celów gospodarczych. Do dziś na wrocławskich torowiskach można spotkać ich przedstawicieli: to zabytkowy skład „Jaś i Małgosia”.

Berżera – rodzaj dużego, wyściełanego fotela z cofniętym oparciem i poduszką na obniżonym siedzeniu. Kształt dostosowany pierwotnie do dam noszących suknie z krynoliny.

Beuthen – dziś: Bytom

Białe Myszki – tak przed wojną w Breslau nazywano funkcjonariuszy policji drogowej, głównie ze względu na noszone przez nich charakterystyczne białe czapki.

Bierquelle „zur Glocke” – piwiarnia zlokalizowana przy dzisiejszej ul. Oławskiej. Ówczesny numer 42 znajdował się pomiędzy dzisiejszym budynkiem PZU, a skrzyżowaniem z ul. Podwale.

Bischofswalde – dzielnica Biskupin.

Bitwa Narodów – bitwa stoczona w dniach 16-19 października 1813r w okolicach Lipska między wojskami koalicji antyfrancuskiej, a wojskami dowodzonymi przez Napoleona Bonaparte.

Der blaue Heinrich – znany breslauerski żebrak okupujący chodniki i rynsztoki w okolicy rynku – postać historyczna.

Blaschke Fritz ps. „Seppl”  – Osiągający największe sukcesy w latach 20-tych piłkarz wywodzący się z Breslau i grający głównie w miejscowych klubach.

Afera Blomberga-Fritscha – uknuta i sztucznie rozkręcona przez Adolfa Hitlera afera natury obyczajowej mająca na celu zdyskredytowanie najważniejszych dowódców armii niemieckiej.

Blutorden – Order Krwi – nieoficjalna nazwa ustanowionego w 1934r. medalu (Medaille zur Erinnerung an den 9. November 1923) dla uczestników puczu monachijskiego z 9 listopada 1923r

Blücher Straße – ul. Ks. J. Poniatowskiego

Blücher Platz – Plac Solny

Bober – dziś: rzeka Bóbr.

Bohrauer Straβe – ul. Borowska

Botanisch Garten – Ogród Botaniczny

Cyrk Buscha – zlokalizowany przy dzisiejszym pl. Rojezdnym stały cyrk i hala widowiskowa w kształcie rotundy

Burg Straβe – dziś ul. Grodzka

BR03 – Rodzaj parowej lokomotywy przeznaczonej do prowadzenia ciężkich pociągów pospiesznych kolei niemieckich, o trzech dużych kołach napędnych, wprowadzona do ruchu już w 1930r.

Brama cesarska – przejazd/tunel pod gmachem uniwersytetu

Breitenbach Fahrt – dziś: Kanał Żeglowny

Breslauer Neueste Nachrichten – popularna gazeta codzienna wydawana we Wrocławiu przed wojną.

Bretnal – gwóźdź o płaskim i dużym łebku do przybijania papy na dachach. Tutaj mowa o pagonach oficera Wehrmachtu w stopniu hauptmana (kapitan). Wspomniane wcześniej czerwone oblamowania krawędzi mundurów były przeznaczone dla sztabów oddziałów artylerii.

Breslau – dziś: Wrocław.

Breslauer Rotkraut – czerwona kapusta duszona z jabłkami i mięsem lub kiełbasą.

Brieg – dziś: Brzeg Opolski

Brus tasza – mała kieszonka zewnętrzna w marynarce (niem. Brusttasche, od słów: brust – pierś i Tashe – kieszonka).

Brüder Straße – ul. Pułaskiego

Bubikopf – bardzo popularny w latach 20-tych rodzaj fryzury damskiej „za ucho”, którą z upodobaniem nosiła Coco Chanel czy Louise Brooks.

Bull Durham Smoking Tobacco – tytoń do palenia pakowany między innymi w specjalne woreczki z logo firmy. Produkowany przez W.T. Blackwell and Company z Durham w północnej Karolinie od 1850r. W owym czasie firma była własnością (sprzedaż nastąpiła w 1898r.) Union Tobacco Comnapny, która w ofercie pozostawiła dobrze rozpoznawaną, niemal na całym świecie, markę Bull Durham.

C

Capitol (kino) – największe i najnowocześniejsze kino wschodnich Niemiec wzniesione wg proj. F. Lippa w miejscu gdzie dziś stoi teatr muzyczny o tej samej nazwie. Ul. Piłsudskiego 67. W czasie oblężenia Festung Breslau budynek ten został niemal doszczętnie zniszczony.

Carlowitz – dziś: Karłowice

Citroën Traction Avant – wprowadzony do produkcji w 1934r. niezwykle nowoczesny model Citroëna. Pierwszy samochód z przednim napędem (Traction Avant – w j. francuskim znaczy Napęd przedni).

Commertz Und Privat-Bank z Roβmarkt Straβe 10 – dzisiaj jest to ul. Szajnochy. W Adressbuchu aktualnym na rok 1938 dla Breslau była to strona 130 zawierająca alfabetyczny spis przedsiębiorców na literę „C”

Commisbrot (komiśniak – rodzaj chleba) – lub Schwarzes Brot (czarny chleb) z masłem lub tłuszczem z pieczeni była typową przekąską breslauerów serwowaną pod napitek w wielu lokalach miasta

Willa Chotzen – willa stojąca przy dzisiejszej ul. Kutnowskiej, w której swego czasu mieścił się akademik „Vademecum”, a obecnie restauracja „Pieprz i Wanilia”

Cyrk Buscha – stały cyrk, którego budynek stał na rogu dzisiejszej ulicy Jęczmiennej (Luisen Straβe) i pl. Rozjezdnego (Luisen Platz). Oferował szereg atrakcji włącznie z tresurą dzikich zwierząt, a pod nieobecność trupy cyrkowej budynek wynajmowany był na liczne wystawy czy np. walki bokserskie.

Classen Straβe – ul. Gwarna

Johann Heinrich Claassensches Siechenhaus – mowa o budynku powojennego szpitala MSWiA, który pierwotnie był częścią planowanej lecz niezrealizowanej rozbudowy przytułku fundacji rentiera Johanna Heinricha Theodora Claassena.

Christophori Platz – fragment pl. Dominikańskiego

Restauracja Hugo Cohn’a – znajdowała się w kamienicy przy dzisiejszej ul. Świdnickiej mniej więcej naprzeciw wejścia do dzisiejszej opery

D

Deerstalker – przeważnie kraciasta czapka z dwoma daszkami noszona często do polowań na angielskiej prowincji. Rozpropagowana przez A. Conan Doyl’a i jego Sherlocka Holmsa

Deutsche Arbeitsfront (DAF, Niemiecki Front Pracy) – niemiecki związek zawodowy, działający pod nadzorem NSDAP, łączący robotników i pracodawców. Utworzony 10 maja 1933 roku pod przewodnictwem Roberta Leya po wydanym zakazie działania niezależnych związków zawodowych.

Deutscher Kronprinz; Etablissement – sala balowa i restauracja zlokalizowana w podwórzu otoczonym dzisiejszymi ulicami Zachodnią, Litomską i Czarneckiego

Deutscher Gruβ – gest wyciągniętej na wprost prawej ręki wzorowany na „Ave Cesar” i określany mianem „Heil Hitler”.

Dezabil – przestarzale albo żartobliwie negliż. Ranny albo nocny domowy strój kobiecy.

Dittersbach – dziś: południowa część miasta Wałbrzych, dzielnica Podgórze.

Dirndl – tradycyjny, ludowy strój kobiecy noszony w południowych Niemczech (Bawaria) i Austrii składający się z wiązanego tasiemkami gorsetu, rozszerzanej spódnicy, wiązanego fartucha oraz białej koszuli z krótkimi rękawami. Węzeł na fartuchu może oznaczać status osoby: zawiązany po lewej stronie, nosząca go dziewczyna jest panną, z prawej noszony jest przez mężatki, a z tyłu przez wdowy.

Dom Platz – dziś pl. Katedralny.

DRG – Deutsche Reichsbahnen – niemieckie koleje państwowe.

E

Eberschen Alle – al. Jarzębinowa

Bilety systemu Edmondsona – Charakterystyczny rodzaj biletów drukowany na grubych kartonikach o wymiarach 3×5,6cm. Do ich przechowywania i wydawania służyły specjalne, opatentowane przez angielskiego urzędnika kolejowego, Thomasa Edmondsona szafy. Gdzieniegdzie, szczególnie na kolejach lokalnych, turystycznych spotykane do dziś.

Eichendorf Straβe – dziś: ul. Sokola

Elizug – Na kolejach niemieckich pociągi dzieliły się na 3 kategorie: D-zug – pociąg ekspresowy (nazwa od numeru pociągu w rozkładzie jazdy rozpoczynającego się od litery D), Elizug – pociąg przyspieszony, nie zatrzymujący się na każdej stacji oraz pociąg zwykły, osobowy zatrzymujący się na każdej stacji.

Elisabeth Kirche – Kościół garnizonowy p.w. św. Elżbiety

Elbing Straße – dziś: ul. Ołbińska

Browar Engelhardta – jeden z wielu miejskich browarów. Mieścił się między Am Oderschlosse (brama pod nr 1) i Engelhardt Straße (brama pod nr 17) – dziś odpowiednio ul. Rzeźbiarska i A. Wiwulskiego

Engelhardt Straβe – ul. Wiwulskiego

F

Fedora – rodzaj kapelusza, z przetłoczeniem/fałdą wzdłuż główki i szerokim na ok. 5-7cm rondem

Morderstwo rodzeństwa Fehse – jedna z największych nierozwiązanych spraw kryminalnych przedwojennego Breslau. W roku 1926 dokonano brutalnego mordu na dziesięcioletniej Erice i jej o dwa lata młodszym bracie Ottonie. Mimo długiego śledztwa prowadzonego na szeroką skalę i udziału w nim najznamienitszego dochodzeniowa z Berlina – Ernsta Gennata, nie udało się znaleźć sprawców.

Feldwebel – stopień podoficerski w Wehrmachcie, odpowiednik sierżanta

Fidibus – kilkakroć złożony (aby długo płynął) skrawek papieru do zapalania fajki.

Finken Weg – ul. M. Kopernika

Flughafen Breslau – Klein Gondau – nieistniejący już dziś cywilny port lotniczy zlokalizowany przy dzisiejszej ul. Legnickiej. Do dziś pozostał jedynie budynek obsługi podróżnych z charakterystyczną (wybudowaną już po wojnie) szklaną wieżą kontroli.

Fontanna chłopca z łabędziem (niem.: Knabe mit dem Schwan) – stojąca do dzisiaj przed letnią sceną Teatru Lalek fontanna z parku im. Mikołaja Kopernika.

Fontane Platz – dziś: Pl. Konstytucji 3 Maja

Furunkuł – dawniej czyrak, wrzód, ropiejąca rana

Frankfurter Straβe – dziś: ul. Legnicka, od pl. Strzegomskiego w kierunku zachodnim,

Freiburg – dziś: Świebodzice

Freiburger Bahnhof – dworzec Świebodzki

Friedrich Karl Straβe – dziś: ul. Inowrocławska

Friedrich-Wilhelm Straβe – ul. Legnicka na odcinku pl. Jana Pawła II, a pl. Strzegomskim.

Fürstenstein – dziś: Zamek Książ pod Wałbrzychem

G

Gabeljürge – „Jurek z widelcem”. Tak nazywano przed wojną Neptuna stojącego na szczycie fontanny na dzisiejszym pl. Nowy Targ.

Gabitz Straβe – dziś: ul. Gajowicka

Garten Straβe – ul. Marsz. J. Piłsudskiego

Garve Straße – ul. Kujawska

Gau – W okresie III Rzeszy jednostka administracji NSDAP, później także państwowej. Na jej czele stał gauleiter.

Gebrüder Wolff jr., Weinbrennerei, Cigarren Fabrik – zlokalizowana przy Friedrich-Karl Straβe 21 (dzisiejsza ul. Inowrocławska) destylarnia win, fabryka cygar braci Wolff. Co ciekawe rozlewano tutaj, przywożoną w beczkach, gdańską wódkę Goldwasser do firmowych butelek. Zajmowała obszerne podwórze kamienicy pod tym samym numerem.

Gertruden Straße – ul. B. Polaka.

Gerstelhaus, Dom Handlowy M. Gerstela – dziś to kamienica o numerze 19-tym przy ul. Świdnickiej

Glatz – dziś: Kłodzko

Gleiwitz – dziś: Gliwice

Gneisenau Platz – dziś: pl. gen. J. Bema.

Goethe Straße – dziś: ul. Wielka i ul. Przestrzenna

Goldener Adler Hotel – nieistniejący dziś hotel „Pod złotym orłem”, który znajdował się w narożnym budynku na rogu ul. Gen. H.Dąbrowskiego i S. Małachowskiego. Obecnie budynek również nie istnieje w pierwotnej formie.

Goldwasser – wódka z opiłkami złota produkowana przed wojną między innymi w Gdańsku.

Guernica – niewielkie miasto na północy Hiszpanii zbombardowane przez samoloty Legionu Condor w dniu 26 kwietnia 1937r.

Gustav Knauer Bahnspediteur – Firma przewozowo-spedycyjna działająca na terenie całej Europy, której specjalnością było dostarczanie przesyłek „od drzwi do drzwi” z wykorzystaniem transportu kolejowego. Posiadała filie w Berlinie, Wiedniu i Paryżu, a w Breslau siedziba znajdowała się przy Friedrich-Karl Straβe 21, czyli dzisiejszej ul. Inowrocławskiej.

Günther Wilhelm – SS-Obersturmbannführer (do września 1939r, później awansowany) – do końca listopada 1938r. odpowiedzialny za komórkę SD-Oberabschnitt Südost (Breslau) – zajmującą się kontrwywiadem wojskowym na terenie dzisiejszego Dolnego Śląska. Zbrodniarz wojenny wsławiony akcjami przeciw ludności cywilnej na Wołyniu i Podolu. Prawdopodobnie nie przeżył wojny.

Graupen Straβe – dziś: ul. Sądowa i ul. Krupnicza

Gräntzschutz – Niemiecka straż graniczna

Greiffenberg – dziś: Gryfów Śląski

Gröschel Brücke – dziś: Most Osobowicki

Zamach Grynszpana – 7 listopada 1938 r. 17-letni Herschel Grynszpan, w desperackim proteście przeciw nieszczęściu, które spotkało jego rodziców ze strony państwa niemieckiego dokonał politycznego zabójstwa niemieckiego dyplomaty w Paryżu, Ernesta vom Ratha. Zabójstwo to posłużyło władzom III Rzeszy jako pretekst do wywołania tzw. Kristallnacht – nocy kryształowej, ogólnoniemieckiego pogromu Żydów dokonanego 9-10 listopada 1938 r.

Güterbahnhof Breslau Ost – Dworzec towarowy, dziś: kompleks magazynów w przedłużeniu ul. Małachowskiego

H

Hatzfeld Weg – dziś ul. Pasterska biegnąca wałem oddzielającym kanał od głównego nurtu Odry.

Hauptmann – stopień w armii niemieckiej odpowiadający kapitanowi

Hamburg-Amerika Line – linie żeglugowe realizujące regularne przewozy pasażerskie i towarowe z ówczesnych Niemiec do USA. Utworzone w połowie XIXw. miedzy innymi w celu ułatwienia emigrantom z Niemiec podróży za ocean. Biuro handlowe we Wrocławiu znajdowało się przy dzisiejszej ul. Piłsudzkiego, w nieistniejącym budynku zlokalizowanym na wysokości numeru 60 lub 62

Hauptbahnhof – dworzec główny

Hauptpost – główna poczta. W Breslau ten budynek znajdował się przy dzisiejszej ul. Wita Stwosza 25-26

Haupttreuhandstelle OstGłówny Urząd Powierniczy Wschód, instytucja niemiecka utworzona jesienią 1939 r., zajmująca się konfiskatą mienia należącego do obywateli polskich na ziemiach polskich wcielonych do III Rzeszy (z wyjątkiem gospodarstw rolnych i leśnych oraz dzieł sztuki) i administrowaniem nim do czasu przejęcia go przez nowych, niemieckich właścicieli,

Häher Weg – dziś ul. Mierosławskiego

Herzog, Otto – działacz NSDAP, nominalny dowódca SA na terenie Śląska, aczkolwiek od 1.05.1936r do 15.06.1939 pracował w sztabie SA w Berlinie.

Herdain Straβe – ul. Gajowa

Herrmannsdorf – dzielnica Jerzmanowo

Klub piłkarski SC Hertha Breslau – jego zawodnicy nosili przydomek die Kleebläter (Koniczynki) i zdobywali puchar Breslau w latach 1933/34, 34/35, 37/38 i 38/39.

Hildebrandt Straβe – dziś: ul. Kruszwicka

Hindenburg Brücke – dziś: Mosty Warszawskie

Hindenburg Platz – dziś. pl. Powstańców Śląskich

Hirschberg – dziś: Jelenia Góra

Hirsch Straβe – ul. M. Sępa-Szarzyńskiego

Hohe Rad – szczyt o nazwie Wielki Szyszak w Karkonoszach

Hohenzollern Straße – ul. Zaporoska

Horst Wessel Lied – Piosenka o pierwotnym tytule „Die Fahne hoch” (Flaga w górę) napisana przez Horsta Wessela, majora S.A. w Berlina, który został zamordowany w niejasnych okolicznościach przez członka partii komunistycznej w lutym 1930. Nieformalny hymn nazistów wykonywany zwykle zaraz po hymnie narodowym

Horst-Wessel Straße – ul. Z. Wróblewskiego

Hotel Savoy – stojący przy Tauentzien Platz 12-13 (dziś: pl. Kościuszki 19) hotel, który nawet po wojnie miał tą samą nazwę.

Hotel „Vier Jahreszeiten” – obecnie hotel „Polonia” przy dzisiejszej ul. Piłsudskiego. W owym czasie jeden z najdroższych hoteli w mieście

I

Iczigi – Tradycyjne kazachskie, wysokie buty z obcasem i wąskim czubkiem zagiętym ku górze. Najczęściej bogato zdobione wyszywanymi wzorami

Isergebirgsbahn – przed wojną linia kolejowa od Gryfowa Śląskiego przez Mirsk do Świeradowa Zdroju oraz do Wolimierza była prywatną inicjatywą o nazwie „Kolej Izerska” o czym informowały umieszczone napisy na burtach taboru, którym w 1938r. były gównie nowoczesne wagony motorowe.

J

Jahn Straβe – ul. Sokolnicza

Jakobstal – dziś: Jakuszyce.

Jannowitz – dziś: Janowice Wielkie.

Jarhundrethalle – Hala Stulecia/Ludowa

Järischau – dziś wieś Jaroszów

Jeden Gör – Kolejna przywara Göringa to zamiłowanie do obnoszenia się z nadmierną ilością odznaczeń i błyskotek.

Josephinenhütte – dziś: Szklarska Poręba Huta.

Junkern Straße – ul. Ofiar Oświęcimskich

Jüdisches U-Boot – niem.: żydowski U-boot. W owym czasie określeniem „żydowski U-boot” obdarzano ukrywających się przed prześladowaniami Żydów.

K

Kadina – w imperium osmańskim należąca do haremu sułtańskiego kobieta o wyższym od innych statusie, metresa. Kadinie przysługiwały szczególnie obfite apanaże, służba, apartament i inne przywileje.

Kaiserin Augusta Platz – dziś pl. Polski

Kalahari – pustynia w południowej Afryce

Kant Straβe – ul. Łódzka

Kathrin Straβe – ul. Św. Katarzyny

Karls Straβe – dziś ulica nieistniejąca, mniej więcej w ciągu południowej nitki ul. Kazimierza Wielkiego

Keaton, Buster – amerykański aktor kina niemego, który poprzez ówczesną technologię wyświetlania filmu, sprawiał na ekranie wrażenie nadpobudliwego i nadmiernie ruchliwego, zwany „człowiekiem o kamiennej twarzy” gdyż zbliżenia prezentowały go zupełnie inaczej. Zmarł w 1966r.

Keiser Brücke – most Grunwaldzki.

Kesier Straße – oś Grunwaldzka (pl. Grunwaldzkiego między mostami Grunwaldzkim, a Szczytnickim)

Kipke Weg – ul. Kazimierza Michalczyka

Kipke – Jeden z trzech największych browarów miejskich w owym czasie posługujący się nazwą: C. Kipke Brauerei AG, zlokalizowany przy dzisiejszej ul. Michalczyka.

Kirch Alle – ul. Wielka

Kleinburg Straβe – dziś: ul. Januszowicka

Kleinbahnhof – mowa o końcowej stacji kolei wąskotorowej do Trzebnicy, która zlokalizowana była przy dzisiejszym pl. Staszica. Jej zabudowania pełnią do dziś funkcję domu katechetycznego przed kościołem św. Bonifacego.

Klein Gondau – dzielnica Gądów, wtedy znajdowało się tam trawiaste lotnisko cywilne zwane: Flughafen Breslau

Kleine Groschen Gasse – dziś: ul. Mennicza.

Klettendorf – Klecina

Kloster Straße – odcinek ul. Oławskiej i Traugutta, pomiędzy pl. Dominikańskim a pl. Wróblewskiego

Konotier – słomkowy kapelusz z niską główką i niedużym rondkiem, ozdobiony czarną (czasem białą) jedwabną wstążką niczym otokiem

Heinrich von Korn Straβe – dziś: al. M. Kromera

Korso Allee – dziś: ul. Jana Kasprowicza

Kostenblut – Kostomłoty

König Straße – ul. S. Leszczyńskiego

Königsberg – Kalininingrad

Königs Platz –  pl. Jana Pawła II

Königszelt – Jaworzyna Śląska

Kurhaus – Dom Zdrojowy

Kurpromenade – promenada od parku Zdrojowego i wzdłuż ul. Zdrojowej w Świeradowie Zdroju

Kübelwagen – terenowy samochód masowo używany w czasie wojny przez niemal wszystkie służby armii niemieckiej. Odpowiednik amerykańskiego jeepa.

Kraft durch Freude, KdF (niem. siła przez radość) – nazwa nazistowskiej organizacji zajmującej się organizowaniem masowych imprez turystycznych i sportowych dla obywateli III Rzeszy (głownie klasy pracującej). Organizacja ta była właścicielem między innymi wycieczkowca Wilhelm Güstloff – zatopionego w 30 stycznia 1945 w wyniku czego śmierć poniosło, wg różnych źródeł, od 6,5 do 9,3 tys. uciekinierów.

Kreuz Kirche – dziś kościół Św. Krzyża

Kreuz Straβe – dziś: ul. Świętokrzyska

Kronprintz Hotel – D.W. Piast na rogu ul. Kołłątaja i Piłsudskiego

Kronprinzen Straße – ul. Gwiaździsta

Krummhübel – dziś Karpacz

Kylysz – arabska, zakrzywiona szabla o szerokiej klindze chowanej do bogato zdobionej pochwy

L

Landratsamt –  Urząd landrata, czyli urzędnika państwowego administrującego powiatem. Dziś byłby to odpowiednik starosty, w tym przypadku ziemski. Mowa tutaj o budynku stojącym przy dzisiejszej ul. Wierzbowej 15, dawnym pałacu Leipzigera, bogatego bankiera żydowskiego, obecnie mieszczącym firmę Proxima.

Taras Ludwiga Landsberga – Kamienny taras mieszczący wypożyczalnię łodzi i kajaków, znajdujący się nad stawem, nazwany imieniem radcy miejskiego i handlowego, współzałożyciela Süd Parku, będącego pierwotnym właścicielem tych terenów.

Laurens – marka papierosów produkowanych w Wiesbaden, sprzedawanych w specjalnych, szczelnie zamykanych stalowych puszkach w kolorze złotym.

Leuthen Straβe – dziś: ul. Litomska

Lessing Brücke – Most Pokoju

Lessing Straβe – dziś: ul. Dobrzyńska i jej nieistniejące obecnie przedłużenie w kierunku Mostu Pokoju

Lehmgruben Straβe – ul. Gliniana

Lichtenau – wieś Zaręba w powiecie Lubańskim

Lida Baarova – znana ówcześnie czeska aktorka często występująca w niemieckich filach, której romans z Josephem Goebbelsem był tajemnicą poliszynela. Aby zatrzymać rozpad małżeństwa ministra propagandy zainterweniował sam Adolf Hitler

Liebich Hohe – Wzgórze Partyzantów

Linkrusty – materiał podobny do linoleum służący do wykładania ścian, najczęściej wzorzysty, grający wypukłościami, często malowany

Justus von Liebig – Mowa o banknotach stumarkowych, na awersie których znajdowała się rycina przedstawiająca popiersie Justusa von Liebiga, zasłużonego chemika, wynalazcę między innymi kostki bulionowej.

Liegnitz – Legnica

Linke Hoffman Werke (LHW) – dawny PaFaWag, obecnie Bombardier Transportation Polska, fabryka produkujaca lokomotywy oraz wagony od czaów ówczesnych do dnia dzisiejszego

Lissa/Breslau-Lissa – Leśnica

Lizeny – srebrne wyłogi kołnierza bluzy mundurowej Wehrmachtu

Lohe –  rzeka Ślęża.

Lohe Straβe – dziś: ul. Ślężna

Lösch Straße – ul. Gen. I. Prądzyńskiego

Luger – P08 Parabellum zwany też od nazwiska konstruktora Lugerem. Rodzaj pistoletu o charakterystycznym zamku kolankowo-dżwigniowym

Lusen Platz – dziś: plac Rojezdny

M

Marokin – wyprawiona skóra koźla o specjalnym tłoczeniu; skóra marokańska, stosowana także do oprawy ksiąg.

Karabin Mausera – Kar98k – niemiecki karabin powtarzalny wprowadzony na wyposażenie Wehrmachtu w 1935r. Do 1945r. wyprodukowano ok. 11,5 mln sztuk. I był podstawową bronią piechoty do samego końca wojny.

Mass – typowo niemiecki kufel o pojemności 1,069l.

Mariahöfchen Straße – ul. Nowodworska

Maria Magdalena Kirche – dziś kościół mariacki pw. Św. Marii Magdaleny przy ul. Szewskiej.

Markthalle 1 – hala targowa znajdująca się przy dzisiejszym pl. B. Nankiera. Przed wojną druga hala targowa znajdowała się pomiędzy dzisiejszymi ul. Piłsudskiego, a Bogusławskiego. Nosiła ona numer drugi, a do czasów współczesnych przetrwał tylko portal bramny będący obecnie częścią elewacji Urzędu Skarbowego Wrocław – Śródmieście

Martha Straße – ul. W. Łukasińskiego

Martini Kirche – Kościół św. Marcina

Martini Straße – dziś ul. św. Marcina

Matthias Straße – fragment ul. Drobnera i ul. Jedności Narodowej od skrzyżowania z Dubois

Matusalem – rum produkowany na Kubie od 1872r. przez firmę Matusalem & Company założoną przez braci Benjamina i Eduardo Comp’ów.

Mauritius Platz – pl. Wróblewskiego

Maximum  – Rodzaj wozu tramwajowego budowanego po 1901r. w fabryce Falkenried na potrzeby Breslau. Wagony te wsparte były na dwóch dwuosiowych wózkach. Było to pierwsze rozwiązanie tego typu na świecie. Zmodernizowane w Linke-Hoffman Werke (po wojnie PaFaWag) w latach 1927-1930.

Meinecke Straβe – dziś: ul. J. Długosza

Meiβen – dziś Miśnia, miasto w Niemczech.

Michaels Straße – dziś ul. Nowowiejska.

Mittelfeld Weg – dziś: ul. Stefana Jaracza.

Mitropa – Mitteleuropäische Schlafwagen- und Speisewagen Aktiengesellschaft. Założona w 1916r. firma zajmująca się eksploatacją wagonów restauracyjnych i sypialnych głównie na terenie Niemiec. Malowała wagony restauracyjne na charakterystyczny, czerwony kolor. Formalnie, choć pod inną nazwą, działa do dnia dzisiejszego.

Mochbern – dzielnica Muchobór

MP28 – pistolet maszynowy skonstruowany przez Hugo Schmeissera w 1928r.

Munsztuczek – cygarniczka

Museum Straβe – dziś ul. Muzealna

N

Nachod Straβe – dziś: ul. Skwerowa

Nakonz Brücke – dziś: Mosty Jagiellońskie

Neudorf Straβe – dziś: ul. Komandorska

Neue Sand Straße – dziś ul. Piaskowa.

Neue Schweidnitzer Straβe – dziś fragment ul. Świdnickiej od fosy do torów kolejowych

Neue Tachen Straße – ul. Ks. H. Kołłątaja

Neukirch – dzielnica Żerniki

Neumarkt – dziś pl. Nowy Targ.

Niederschlesien – Dolny Śląsk

Niemieckie pozdrowienie – Deutscher Gruß – Heil Hitler – gest pozdrowienia na wzór antycznego „Ave” wykonywany uniesioną prawym ramieniem w górę.

Niemieckie spojrzenie – ukradkowe rozglądanie sie czy wokoło nie ma szpicla.

Norymberski Bank Ubezpieczeniowy – w owym czasie instytucja ta zajmowała kamienicę na dzisiejszym rogu ulic Gwarnej i Piłsudzkiego

Hotel Nord – zajmował kamienicę na rogu Kołłątaja i Kościuszki

O

Oberluft – wywietrznik lub górna część dzielonego okna osobno się otwierająca.

SA-Obersturmführer – oficer SA w stopniu odpowiadającym majorowi w niemieckiej armii

SS-Obersturmbannführer – stopień oficerski w SS. Odpowiednik podpułkownika.

Oder – rzeka Odra

Oderschlosse, Am – ul. Rzeźbiarska

Odertor Bahnhof –  Dworzec kolejowy Wrocław Nadodrze

Oels – miasto Oleśnica

Ofener Straße – ul. Krakowska

Ohlau –  Oława

Ohlauer Stadtgraben – fragment ul. Podwale między al. Juliusza Słowackiego, a skrzyżowaniem z ul. Dworcową

Ohlauer Straße – ul. Oławska

Ohlauer Uffer – nieistniejąca dziś jako ciąg ulic promenada prowadząca od al. J. Słowackiego do mostu Grunwaldzkiego.

Oppeln – dziś: Opole

Ostsee – niem.: Morze Bałtyckie.

Oswitzer Straβe – dziś: ul. Osobowicka

Jessie Owens – czarnoskóry lekkoatleta, zdobywca czterech złotych medali na olimpiadzie letniej w Berlinie w 1936r.

Overstolz – marka przedwojennych papierosów

P

Palm Straβe – ul. Gen. K. Kniaziewicza

Paul Straβe – dziś: ul. Wrocławczyka

Park Straße – ul. Parkowa

Patarafka – Ozdobna, często materiałowa, podkładka pod lampę lub lichtarz

Parabellum [P08] – pistolet samopowtarzalny konstrukcji niemieckiej potocznie nazywany też Lugerem od nazwiska konstruktora.

Parteigenosse – niem.: członek partii. Tutaj domyślnie partii narodowo socjalistycznej

Pass Brücke – Most Zwierzyniecki

Penner – w j. niemieckim bezdomny, lump.

Pervitin – środek pobudzający, drugi obok kokainy najpopularniejszy dopalacz w III rzeszy. Od czerwca do grudnia 1939r. zakłady Temmler’a (producent) zaopatrzyły Wechrmaht w 29 milionów pastylek tego specyfiku.

Dom Handlowy Rudolfa Petersdorffa – dziś DH Kameleon.

Petroliumlager – bazia paliw, która znajdowała się pomiędzy dzisiejszą ul. Długą, a Odrą. Należała ona firmy o nazwie Deutsch-Amerikanische Petroleumlager A.G., która to w 1937r. została przemianowana na ESSO. Na pewno do wybuchu wojny wrocławianie potocznie, dla nazwania tego miejsca, posługiwali się nazwą Petroleumlager. Dziś w tym miejscu znajduje się tzw. Górka Szczepińska.

Pikielhauba (niem. Pickelhaube) – skórzany niemiecki hełm zakończony charakterystycznym szpikulcem

Pinder Straβe – dziś: ul. Augusta Mosbacha.

Łaźnia Plüddemanna – łaźnia miejska (Stadt/Volk)-Brausebad) powstała, dzięki funduszom radcy ekonomicznego Korna, w 1894 roku według projektu Richarda Plüddemanna przy obecnej ul. Księcia Witolda jako pierwszy tego typu obiekt we Wrocławiu

Polaun – miejscowość po czeskiej stronie gór, Honi Polubny, ostatnia stacja zelektryfikowana na linii Jelenia Góra – Szklarska Poręba – Tanvald. Obecnie stacja nosi nazwę Korenov.

Pomnik Pomony – zwany też Abundantia Figur stojący przy promenadzie pomnik w Parku im. M. Kopernika. Ówcześnie był to Zwinger Park, zlokalizowany między dzisiejszym Teatrem Lalek, Zakładami kąpielowymi a budynkiem zajmowanym przez przedsiębiorstwo Proxima. Obecnie nie istnieje.

PPK – Walther PPK – Polizeipistole Kurz – krótsza wersja pistoletu policyjnego kalibru 7,65mm produkowanego przez firmę Walther od 1931r.

Bracia Przedeccy – Znana wrocławska firma zajmująca się produkcją papierosów i tabaki na bazie tureckiego tytoniu. Założona w 1860 r. Jej wyroby były dostarczane na dwór sułtana, szacha Persji, landgrafini heskiej Alexis i księcia heskiego Karola. Zdobywca srebrnego medalu na królewskiej wystawie krajowej oraz Grand Prix na wystawie w St. Louis 1904. W 1906 r. firmą zawiadywali Joseph i Ludwig Przedeccy. Fabryka była zlokalizowana na Neudorf Straβe 36 – dziś. ul. Komandorska.

Przynieście mi natychmiast mój mundur admiralski! – Dowcip szydzący ze znanej powszechnie miłości Hermanna Göringa do wystawnych i ostentacyjnych mundurów czy strojów w ogóle.

R

Rarität nr 200 – marka wyborowych papierosów produkowana przez wrocławską firmę Halpausa, która od 1918r. znana była pod nazwą Aviatik Cigarettenfabrik, a po połączeniu z firmą z Drezna (w 1929r) jako: Eckstein-Halpaus-Zigarettenfabrik GmbH, Zweigniederlassung Breslau. Mieściła się w budynku przy dzisiejszym pl. Solidarności 1-5.

Breslauer Burschenschaft der Raczek (zwana potocznie: Raczek) – jedna z licznych korporacji wrocławskich studenckich, która posiadała swoją siedzibę w nieistniejącym już, okazałym budynku przy ul. J. Kilińskiego (Herzog Straβe) 2.

Rassenschande – niem.: zhańbienie rasy – pojęcie wprowadzone „ustawami norymberskimi”, czyli uchwalonymi w dniu 15 września 1935r. przez Reichstag przepisami regulującymi życie mniejszości żydowskiej w Niemczech. Zakazywały one między innymi kontaktów intymnych między Niemcami, a Żydami, za co groziła surowa kara.

RBD – Reichsbahn Direktion – Dyrekcja okręgowa niemieckich kolei państwowych. Odpowiednik dzisiejszych DOKP.

Realgymnasium – gimnazjum realne, drugi stopień szkoły powszechnej w Niemczech

Rettib – jeden z likierów produkowanych przez znaną na całe Niemcy wrocławską wytwórnię wódek i likierów Carla Schirdewana. Jego zakład mieścił się w owym czasie przy dzisiejszej ul. Tragutta 102-104.

Regentropfen” – Tango, przedwojenny przebój Rudiego Schuricke z 1936r.

Reusche Straβe – dziś ul. Ruska

Ring – Rynek

Romberg – Samotwór

Wyspa Rugia – niemiecka wyspa we wschodniej części Morza Bałtyckiego. Popularne i często odwiedzane miejsce wypoczynku z dużą ilością kurortów. Znana ze swych piaszczystych plaż

Ruhbank – dziś: Sędzisław.

S

Sand Straβe – dziś ul. Piaskowa

Sept – ozdobny, staromodny kufer do przechowywania bielizny i pościeli, najczęściej opasany stalowymi okuciami.

Siegesdenkmal – Powstały w 1874r. pomnik zwycięstwa upamiętniający Prus nad Francją w 1871r.

Straße der S.A. – ul. Powstańców Śląskich

St. Salvator Kirche – nieistniejący już dziś kościół przy dzisiejszej ul. Borowskiej stojący po jej wschodniej stronie pomiędzy dzisiejszymi ulicami Suchą i Dyrekcyjną.

Schauspielhaus – Przed wojną teatr „Metropol”, dziś w tym miejscu stoi budynek Teatru Polskiego

Scheitniger Park – Park Szczytnicki

Scheitniger Stern – pl. Grunwaldzki/Rondo Regana.

Scheitniger Straße – dziś: ul. Szczytnicka

Schirmmütze – czapka wojskowa z plastikowym, skórzanym bądź sukiennym daszkiem.

Schlageter Straβe – dziś: ul. W. Reymonta

Schlesische General-Landschaft – Śląskie Ziemstwo-Generalne zajmowało budynek stojący na działce pomiędzy dzisiejszymi ulicami Teatralną, Piotra Skargi oraz fosą, w miejscu gdzie obecnie znajduje się skwer z pomnikiem Mikołaja Kopernika.

Schlesisches himmelreich (niem.: krolestwo niebieskie) – czyli wołowina z pieca z kluskami ziemniaczanymi i pieczonymi jabłkami serwowana głównie w okresie świątecznym, potrawa typowo breslauerska.

Schlesische Landschaftliche Bank zu Breslau – Bank Kredytowy Ziemski – instytucja finansowa zajmująca imponującą kamienicę stojącą na rogu obecnych ul. Teatralnej i Wierzbowej. Na części działki stoi dziś blok Wierzbowa 24-26.

Schlesisches Pilsner (niem.: Śląski Pilsner) – gatunek piwa produkowany przez browar Kipke’go.

Schleiffen Straβe – dziś: ul. Koszarowa

Schloβbrücke – kładka przerzucona nad fosą pomiędzy dzisiejszym wylotem ul. Muzealnej w ul. Podwale prowadząca na dzisiejszy pl. Wolności

Schloβplatz – dziś plac Wolności

Schloβ Straβe – dziś ul. Gepperta

Schmiede Brücke – dziś: ul. Kuźnicza

Schmolz – Smolec

Schneekope – Śnieżka

S. Schneller & Co. – Krawiec i importer luksusowej konfekcji męskiej, którego siedziba mieściła się tuż obok budynku kina Capitol, w kamienicy przy dzisiejszej ul. Piłsudskiego. Wcześniej zajmował piętro nieistniejącej już dzisiaj kamienicy nr 7 przy obecnym pl. Jana Pawła II. Kamienica ta stała na rogu ul. Włodkowica i ul. Ruskiej – na jej podwórzu stoi Urząd Stanu Cywilnego.

Schottländera Pawilon – dziś nie istnieje. Pawilon letni znajdujący się na półwyspie stawu w Parku Południowym nazwany tak na cześć fundatora terenów na których obecnie znajduje się park.

Sturmbanne – jednostka organizacyjna w SA (Die Sturmabteilungen der NSDAP, pol.: Oddziały Szturmowe NSDAP) odpowiadająca liczebnie batalionowi.

Sträselkucha – Schlesische Streuselkuchen – typowe śląskie ciasto czyli placek drożdżowy z kruszonką cynamonową (w gwarze dolnośląskiej mówiło sie o nim właśnie Sträselkucha).

Schuh Brücke – ul. Szewska

Schulterstücke – naramienniki mundurowe

Schuricke Rudi – urodzony w 16.03.1913r. niemiecki piosenkarz i artysta estradowy, którego przeboje śpiewane zarówno solo jak i z zespołem (Schuricke Terzett) były niezwykle popularne przed wojną.

Schrotholc Kirche – drewniany kościółek stojący w Parku Szczytnickim

Für Stammgäste – niem.: dla stałych bywalców. W niemieckich restauracjach i barach stali bywalcy mieli swoje kufle opisane stosownie i dostępne tylko im. Czasem posiadali też stałą rezerwację na stół (Stammtisch).

Schwarz-Weiss Tankstelle – stacja benzynowa zlokalizowana mniej więcej na wysokości dawnej zajezdni tramwajowej przy ul. Legnickiej. Druga stacja tej sieci mieściła się tuż koło dworca głównego. Motywem przewodnim odzwierciedlonym w elementach reklamowych jak i samych dystrybutorach były czarno-białe romby.

Schweidnitzer Keller – lokal o nazwie „Piwnica Świdnicka”

Schweidnitzer Stadtgraben – ul. Podwale (między pl. Orląt Lwowskich, a ul. Dworcową)

Schweidnitzer Straße – ul. Świdnicka

Julius Sckeyde Eisenwaren HDG – dziś dom handlowy Łada

Sicherheitsdienst des Reichsführers-SS (SD, pol. Służba Bezpieczeństwa Reichsführera SS) – organ wywiadu, kontrwywiadu i służby bezpieczeństwa SS, działający w III Rzeszy w latach 1931–1945.

Siebenhufener Straβe – dziś ul. Tęczowa.

Sonnen Platz – pl. Legionów

Sonnen Straβe – nie istniejąca ulica łącząca pl. Legionów z ul. Tęczową

Spanishes Importhaus Pedro Colla – Hiszpański Dom Importowy oferujący towary śródziemnomorskie (owoce, przetwory, przyprawy, wina etc), który posiadał dwa sklepy na terenie miasta, w budynku kina Capitol i w kamienicy nr 30 przy dzisiejszej ul. Świdnickiej. Towary dostarczano klientom do domów specjalnie oznakowanymi furgonetkami i motocyklami z koszami.

Springer Straβe – ul. W. Bogusławskiego

Staadt Theater – Opera Wrocławska

LH Standard – typ wagonu tramwajowego budowany w latach 1925 – 1929 przez Linke Hofmann Werke (późniejszy PaFaWag) o całkowicie stalowej konstrukcji, zamkniętymi pomostami i odsuwanymi na bok drzwiami wejściowymi.

Standarterfürher – stopień SS odpowiadający stopniowi pułkownika w Wehrmachcie

Herbert Stanetzky Straβe – dziś ul. Gen. H. Dąbrowskiego

Stern Straβe – dziś: ul. H. Sienkiewicza

Stiebler-Kaffee Rösterei und Malzhaus – duża i znana palarnia kawy ze sklepem kolonialnym gdzie Otto Stiebler wypalał kawę pod własną marką, a surowe ziana sprowadzał z całego świata. Znajdowała się w kamienicy w dzisiejszej kamienicy przy pl. Teatralnym 5.

Strehlen – Strzelin

Striegauer Platz – Plac Strzegomski

Striegau – dziś miasto Strzegom

Sudetenland – Kraj Sudecki, Kraj Sudetów (niem. Sudetenland, Sudetengebiet, Sudetenraum, cz. Sudety) – istniejąca w latach 1938-1945 jednostka administracyjna III Rzeszy obejmująca pogranicze czesko-niemieckie w Sudetach i Rudawach, zamieszkane przez Niemców sudeckich (niem. Sudetendeutsche). W skład Kraju Sudeckiego wchodziły ziemie Czech, Moraw i Śląska Czeskiego.

Süd Park – dziś Park Południowy

Süd Park Straβe – dziś: ul. A. Waligórskiego

Szczupaki (niem.: Hecht) – potoczna nazwa czteroosiowych wagonów osobowych o charakterystycznej, zwężającej się na końcach, konstrukcji pudła.

Sztrajmel – wymawiane też jako: sztrajmł, sztrajml, sztrajmeł – futrzana czapka (zwana również lisiurką) noszona przeważnie przez chasydów podczas szabasu oraz świąt.

Sztyblety – skórzane buty na płaskiej podeszwie i z nierozcinaną cholewą ponad kostkę, która zaopatrzona jest w elastyczną gumę po bokach ułatwiającą zakładanie. Pierwotnie używane w jeździectwie. Używane wraz ze sztylpami – specjalnymi ochraniaczami sięgającymi na łydkę a przytrzymywanymi pod podeszwą paskiem skóry bądź gumy

T

Tauentzien Hotel – nieistniejący dziś hotel w dawnych budynkach PKSu przy ul. Kościuszki, ówcześnie obsługujący głównie kierowców ciężarówek.

Taschen Straße – Dziś ul. Ks. P. Skargi.

Tauentzien Platz – pl. T. Kościuszki

Tauenzina, pomnik – pomnik generała pruskiego stojący na wyspie po środku dzisiejszego pl. T. Kościuszki.

Tauentzien Straße – ul. T. Kościuszki

Tommy gun (Pistolet maszynowy Thompsona) – amerykański pistolet maszynowy znany z tego, że bardzo często był używany przez gangsterów amerykańskich w czasach prohibicji.

Trebnitz – Trzebnica

Trebnitzer Platz – dziś: pl. Powstańców Wielkopolskich.

Theater Straβe – ul. G. Zapolskiej.

Tingel-tangel (niem. Tingeltangel, wyraz dźwiękonaśladowczy od dźwięku uderzanych o siebie talerzy blaszanych) –  podrzędna restauracja lub kawiarnia, w której występowały kabarety wątpliwej sławy.

Tiergarten Straße – ul. M. C. Skłodowskiej-Curie.

Trilby – Rodzaj kapelusza z wąskim rondem z przodu skierowanym ku dołowi, z tyłu wywiniętym ku górze.

Trypa – dawna tkanina wełniana lub bawełniana podobna do aksamitu.

U

Ukres – znak kolejowy (biało-czerwony słupek wkopany w ziemię) montowany pomiędzy schodzącymi się tokami szynowymi dwóch sąsiednich torów zwrotnicy wskazujący miejsce do którego możliwe jest zajmowanie toru bez narażania taboru na wypadek. Nie zachowanie należytej ostrożności w przestrzeganiu tego znaku często prowadzi do „starcia w ukresie” czyli zahaczenia stojącego na jednym torze taboru przez drugi, pokonujący sąsiedni tor.

Universität Brücke – Most Uniwersytecki

Urning – XIX-wieczne, niemieckie, określenie homoseksualisty zaproponowane przez Karla Ulrichsa.

Ustawy Norymberskie – uchwalone przez parlament niemiecki (Reichstag) na posiedzeniu wyjazdowym w Norymberdze w dniu 15 września 1935r. ustawy regulujące kwestie rasy i obywatelstwa w ówczesnych Niemczech.

V

Vatermörder – niem. dosłownie „morderca ojca”. Wysoki, sztywny kołnierzyk męskich koszul o wpijających się w szyję szpicach.

Verhöhnung Raum – pokój przesłuchań

ViS wz. 35 – polski pistolet samopowtarzalny wz.35, konstrukcji Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego, którego pierwszy prototyp powstał w 1930r. Wg niektórych źródeł jest to jeden z najlepszych pistoletów w historii.

Vonka Jaroslav – czeski mistrz kowalstwa artystycznego i profesor sprawujący opiekę nad pracownią tego typu w Königliche Kunst- Und Kunstgewerbeschule (Królewska szkoła plastyczna oraz rękodzieła artystycznego), którą opiekował się do 1943r. także po zamknięciu tej szkoły przez nazistów co nastąpiło po przejęciu przez nich władzy. Od 1937r. na emeryturze

Voβ Straβe – ulica w Berlinie, przy której ówcześnie znajdował się wybudowany przez Alberta Speera monumentalny budynek Kancelarii Rzeszy, miejsca urzędowania Adolfa Hitlera

Q

W

Wacht Platz – dziś: pl. Czerwony

Waldenburg – Wałbrzych

Waldenburg-Dittersbach – stacja Wałbrzych Główny

Waldenburger Hof (hotel) – nieistniejący dziś hotel w zniszczonym w czasie oblężenia Festung Breslau budynku stojącym naprzeciw dworca Świebodzkiego przy dzisiejszej ul. Tęczowej 4. Pierwotnie nosił nazwę Union (do 1878r), następnie po przebudowie Deutsche Krone (Niemiecka Korona) do 1933r.

Wartcheim (D.H.) – D.H. Renoma

Wartha – Bardo Śląskie

Waterloo Platz – dziś plac między ulicami F.D. Roosvelta, Jedności Narodowej i ks. J. Poniatowskiego

Weiden Straβe – dziś: ul. Wierzbowa. W tym wypadku mowa o dawnym pałacu Oppersdorfów, którego ogrody zabudowano w 1909r. budynkami mieszczącymi drukarnię. W kamienicy od ul. Wierzbowej mieściły się biura tej popularnej gazety. Stoi ona do dziś jako jedyna zachowana od wojny po wschodniej stronie ulicy.

Weintrauben Gasse – nieistniejący dziś Zaułek Winogronowy łączący ul. Oławską z ówczesnym budynkiem Poczty Głównej.

Weisenburger Straβe – dziś: ul. Słowiańska.

Weistritz – rzeka Bystrzyca

Weißenburger Platz – pl. Słowiański.

Westend Straβe – dziś ul. Zachodnia

Wilhelma I (pomnik) – Nieistniejący już dziś pomnik w kształcie piramidy zbudowanej ze schodów, na której szczycie stał postument z cesarzem na koniu. Pomnik ów znajdował się w miejscu obecnego pomnika Bolesława Chrobrego znajdującego się przy ul. Świdnickiej, na wysokości fosy miejskiej.

X

Y

Yorck Straße – ul. Jemiołowa

Z

Zimmer Straße – ul. J. Lelewela

Zimpel – dziś: osiedle Sępolno

Zwinger Platz – pl. Teatralny

Zwinger Straβe – dziś: ul. Teatralna

Żółta książeczka – W czasach nazizmu niemieckie prostytutki były rejestrowane przez wydziały obyczajowe policji i wydawano im książeczki zdrowia (z poleceniem systematycznych badań, których brak wykluczał z zawodu) z okładkami w kolorze żółtym.

 linia_1

1 komentarz

One Response to Słownik ulic, miejsc, trudnych wyrazów i obiektów

  1. […] zakończonej kampanii w Polsce, utworzony w 1939 roku Haupttreuhandstelle Ost rozpoczął konfiskatę majątku polskich obywateli oraz przedsiębiorstw. W trakcie podziału […]

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *